Działasz racjonalnie czy automatycznie?

TRANSKRYPCJA FILMU:

Cześć, dzisiaj opowiem Ci o dwóch systemach, które wpływają na Twoje decyzje i interpretację rzeczywistości.

  • Pierwszy z nich to system świadomy. To Twoje „ja”, które się zastanawia, rozważa za i przeciw i…. świadomie decyduje.
  • A drugi? Co wyrabia drugi system bez Twojej świadomej zgody?

 

Mam dla Ciebie proste zadanie. Opowiem Ci o Michale (to losowy wybrany człowiek), a potem zadam jedno pytanie dotyczące niego.

Sąsiad opisał Michała w następujący sposób: jest nieśmiały i wycofany. Zawsze chętny do pomocy, ale nie interesuje się zbytnio ludźmi. Jest człowiekiem porządnym i potulnym, ma potrzebę porządku i jasno określonej struktury, dba o szczegóły.

Jak myślisz, co jest bardziej prawdopodobne – to, że Michał jest bibliotekarzem czy rolnikiem?

 

Przykład ten pochodzi z eskperymentu Kahlnemana. Znaczna większość osób badanych odpowiedziała, że bibliotekarzem, ty też? Szczerze mówiąc, taka też była moja odpowiedź.

A kiedy się nad tym racjonalnie zastanowisz to w społeczeństwie jest znacznie więcej rolników niż bibliotekarzy (w stanach, gdzie były robione te badania, różnica jest aż 20 krotna), jest więc znacznie większe prawdopodobieństwo, że znajdziemy rolnika pasującego do opisu niż bibliotekarza, Jednak Michał pasował do stereotypu bibliotekarza i zmyliło to większość osób.

 

To pokazuje, że nie zawsze myślimy racjonalnie. Nawet jeżeli coś jest powszechnie znanym faktem statystycznym, to nie bierzemy tego pod uwagę przy wyciąganiu wniosków. Coś poza myśleniem racjonalnym, poza świadomym ja, wpływa na nasze decyzje. To coś to zniekształcenia poznawcze czy heurystyki, czyli uproszczone reguły wnioskowania. Coś w stylu zasady „pi razy drzwi”. To taka droga na skróty, którą nasz umysł wybiera zamiast analizowania wszystkich dostępnych wniosków. Przez to wnioski mogą nie być trafne, ale za to są dużo szybsze i umożliwiają szybkie podjęcie decyzji.

 

Żeby to zobrazować, mam dla Ciebie proste pytanie:

Jak myślisz, czy więcej wyrazów zaczyna się na literę K czy ma ją w środku?

 

Jeżeli nie różnisz się od większości ludzi to odpowiesz, że więcej wyrazów rozpoczyna się na literę K, a to nie prawda! Po prostu znacznie łatwiej jest nam sobie przypomnieć  te wyrazy, które zaczynają się na literę K, dlatego wydaje nam się, że jest to częstsze. Jest to heurystyka dostępności.

 

O innych zniekształceniach poznawczych dowiesz się z kolejnych filmików 😉 Teraz chciałabym jeszcze wrócić do tematu dwóch systemów, po to żeby Ci przybliżyć jak to jest możliwe, że te procesy zachodzą podświadomie i bez naszej wiedzy. Te systemy, dla uproszczenia, nazywane są racjonalny i automatyczny.

 

Więc system racjonalny odpowiada za myślenie racjonalne wymagające umysłowego wysiłku, np. liczenie, rozumienie statystyki, rozważanie argumentów, planowanie, to Twoje ja, które świadomie decyduje. System racjonalny działa tylko wtedy kiedy skupiamy na czymś uwagę, jeżeli nie skupiamy na czymś uwagi to wtedy system automatyczny w najlepsze generuje swoje sugestie.

 

No właśnie, więc za co odpowiada ten system automatyczny? Odpowiada za wszystkie działania, które nie wymagają naszej świadomej kontroli. Na przykład wrażenia, sugestie, wywoływanie emocji, mimikę twarzy, rozumienie emocji u drugiej osoby, decyzje intuicyjne, wyuczone umiejętności (np. czytanie), proste zadania matematyczne np. 2+2=….,  jak również właśnie heurystyki i zniekształcenia poznawcze. To właśnie za sprawą systemu automatycznego, działają stereotypy, heurystyka dostepności i inne mechanizmy.

 

Co ciekawe – systemu automatycznego nie da się wyłączyć, nawet jeżeli wiesz że jego sugestie nie są trafne.

Spójrz na planszę, która pojawiła się w prawym górnym rogu, widzisz, że jedna z lini jest krótsza, prawda?

Spójrz teraz – to niewiarygodne, bo widzimy coś zupełnie innego ale te linie są równe:)

 

Pomimo, że wiem że te linie są równe, to kiedy na nie spojrzę teraz to dalej widzę, że jedna z nich jest dłuższa, a druga krótsza. System automatyczny dalej wpływa na moje myślenie, nawet jeżeli wiem, że to nie jest prawdziwe. Jeżeli nie różnisz się od większości osób to też tak masz.

 

Dlatego bardzo ważna jest uważność, bo sama wiedza o faktach statystycznych nie wystarczy żebyśmy kierowali się nimi automatycznie przy podejmowaniu decyzji. Na szczęście, zawsze możemy zadecydować, że chcemy decyzję podjąć świadomie – musimy wtedy zauważyć  najpierw automatyczną sugestię, potem ją zakwestionować, no i dokonać racjonalnego wyboru. Niestety najczęściej nawet nie przychodzi nam do głowy, że nasze wrażenia mogą nie być zgodne z prawdą, więc im więcej wiemy o zniekształceniach poznawczych tym większa szansa, że uda nam się je zauważyć.

Według mnie to bardzo ważne żeby świadomie podejmować decyzje, nie wyciągać pochopnie wniosków i widzieć, że często nasze przekonania czy interpretacja rzeczywistości wcale nie jest oparta na faktach. To ważne szczególnie dla osób, które mają niską samoocenę, obniżony nastrój czy często odczuwają lęk i niepokój. Negatywne emocje bardzo często podtrzymywane są przez niekorzystne przekonania, które mogą wcale nie być zgodne z prawdą ale na skutek zniekształceń poznawczych w nie wierzymy. Zauważenie nieracjonalnego sposobu myślenia i zakwestionowanie go jest bardzo pomocne w poprawie samopoczucia.

Dlatego właśnie o tym chcę mówić i o tym tworzę tą całą serię, żebyście mogli zauważać nieracjonalne myślenie i zmieniać je na takie, które będzie dla Was bardziej korzystne. Dlatego, jeżeli chcesz wiedzieć więcej to zasubskrybuj kanał, zostaw komentarz albo łapkę w górę – to mnie motywuje żeby nagrywać dalej.

Do zobaczenia za tydzień!

Chcesz zostawić komentarz? Napisz pod filmem na YouTube:)