Podświadoma zmiana wspomnień

Dzisiejszy film jest o kolejnej pułapce umysłu, która sprawia że inaczej widzimy przeszłość i podświadomie zmieniają się nasze wspomnienia, przede wszystkim pamięć naszych przeszłych poglądów i wiedzy. Wpływa to też na postrzeganie naszych decyzji podjętych w przeszłości. To bardzo ciekawe zjawisko!

 

Dzisiaj zacznę od krótkiej opowieści. Wybrałam się z koleżanką na spacer. Przez pierwsze dwie godziny była piękna pogoda, słońce, jasne niebo i powoli… robiło się coraz ciemniej. Nagle – spadła ściana deszczu. Byłyśmy przemoknięte. Wtedy moja koleżanka powiedziała: Wiedziałam, że będzie padać i powinnam była wziąć płaszcz.

Jeżeli naprawdę by była taka pewna to przecież by wzięła ten płaszcz;)

 

Inna historia. Na bazarze w Bangkoku, pomiędzy mnóstwem niepotrzebnych, niemodnych rzeczy, znalazłam perełkę – bardzo ładną, elegancką torebkę. Kupiłam. Już po miesiącu zerwał się pasek i pierwsze co pomyślałam to było: wiedziałam, że tak będzie, wiedziałam że nie warto było kupować tej torebki.

Gdybym tak na prawdę była pewna, tak w 100 procentach to wiedziała, to przecież bym jej w ogóle nie kupiła!

 

Pewnie znajdziecie wiele tego typu wydarzeń ze swojego życia – kiedy ktoś był pewny że wiedział wcześniej że coś się wydarzy, pomimo że jego zachowanie wskazywało na coś innego. Albo, co jest nawet bardziej ciekawym zjawiskiem, masz znajomego, który twierdzi że od zawsze ma konkretne zdanie na dany temat, a ty pamiętasz że kiedyś myślał coś innego. Pamiętasz nawet moment kiedy Ci o to mówił. On zaprzecza.

I najlepsze w takich sytuacjach jest to, że te osoby wcale nie chcą kłamać, one naprawde są pewne, że w przeszłości wiedziały co się wydarzy i są pewne, że kiedyś miały identyczne przekonania jak teraz.

To niesamowite jak bardzo nas umysł jest elastyczny w pamiętaniu przeszłości.

Jak to możliwe? Mamy tutaj do czynienia z różnymi zjawiskami psychologicznymi, na przykład zjawiskiem zastępowania, błędem perspektywy czasubłędem skupienia się na skutkach.

Wiele badań sprawdzało co się dzieje kiedy ludzie zmieniają zdanie. W jednym z eksperymentów:

  1. Zaczęto od zmierzenia poglądów na dany temat, np. karę śmierci.
  2. Później osoby badane obejrzały film, który bardzo przekonująco przemawia za danym stanowiskiem lub przeciwko niemu.
  3. Po filmie badacz znowu zmierzył poglądy uczestników. W większości były zbliżone do stanowiska z filmu – to może się wydawać w miarę oczywiste. Ale…
  4. Kolejny etap badania pokazał ciekawszą rzecz – pytanie z jakim poglądem zaczynali badanie okazuje się być bardzo trudne.

Kiedy pytamy o przeszłe poglądy to do głowy automatycznie przychodzą aktualne i większość ludzi nie chce w ogóle wierzyć, że kiedyś te poglądy były inne. Nazywa się to zjawiskiem zastępowania.

Nasze aktualne przekonania zastępują te przeszłe i jest nam bardzo ciężko sobie przypomnieć jakie przekonania mieliśmy poprzednio.

To, że nie potrafimy odtworzyć poprzednich przekonań sprawia, że nie doszacowujemy też zaskoczenia jakie wywołały w nas doświadczenia z przeszłości i zamiast tego wydaje nam się, że dane wydarzenie było prawdopodobne od samego początku.

 

Baruch Fischoff odkrył błąd perspektywy czasu, czyli efekt „wiedziałem od samego początku”. Badanie pokazało, że jeżeli do jakiegoś zdarzenia doszło to ludzie „przypominali sobie”, że uznawali je w przeszłości za bardziej prawdopodobne niż wskazywały ankiety, które sami wcześniej wypełnili. Jeżeli natomiast zdarzenie nie doszło do skutku to twierdzili, że zawsze uznawali je za mało prawdopodobne.

 

W codziennym życiu widać działanie tych efektów kiedy oceniamy ludzi podejmujących decyzje. Oceniamy ich wybór na podstawie tego jakie miał skutki, a nie na podstawie tego czy proces podejmowania decyzji był prawidłowy. Zapominamy, że w momencie podejmowania decyzji mieli mniej informacji niż my mamy teraz – nie wiedzieli co stanie się po drodze i jaki będzie faktyczny skutek. Ten efekt nazywany jest błędem skupiania się na skutkach.

Głupią czy ryzykowną decyzję usprawiedliwiamy jeżeli miała dobry efekt, a rozsądne decyzje potępiamy jeżeli wydarzyło się nieprzewidziane zdarzenie mające złe skutki.

Mamy silne poczucie, że jeżeli coś wydaje się logiczne dzisiaj, to znaczy że było do przewidzenia wczoraj.

 

Dlaczego tak robimy?

Chcemy czuć, że rozumiemy przeszłość bo daje to wrażenie, że da się przewidzieć i kontrolować przyszłość. To bardzo komfortowe wrażenie, dające poczucie bezpieczeństwa. Dlatego tak ciężko jest nam czasem zrozumieć, że są rzeczy na które nie mamy wpływu czy są przypadki, których nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Wolimy kojącą świadomość kontroli, niż lęk związany z niepewnością.

Jest to normalne i w wielu kontekstach bardzo nam pomaga – czujemy się dzięki temu lepiej, bezpieczniej i mamy silniejszą motywację, ale ma też swoje minusy. Np zjawisko zastępowania powoduje, że jesteśmy bardziej podatni na manipulacje naszych poglądów, a błąd skupienia się na skutkach powoduje brak zrozumienia dla decyzji, które okazały się mieć zły skutek.

 

Więc jak możesz zredukować te minusy w codziennym życiu?

  • Jeżeli podjąłeś jakąś decyzje, która wydawała Ci się dobra, miałeś dobre intencje, ale ona po czasie okazała się mieć złe skutki i przyniosła negatywne konsekwencje – to chociaż się o to nie obwiniaj. Mając takie dane jakie miałeś w momencie podejmowania decyzji, nie mogłeś przewidzieć tego co się wydarzy. Jesteśmy ludźmi, nie możemy wszystkiego przewidzieć i to normalne, że popełniamy błędy.
  • Jeżeli zarządzasz ludźmi i jeden z pracowników podjął decyzje, która okazała się zła – zanim wykonasz jakiekolwiek kroki w jego stronę, zastanów się czy w momencie podejmowania decyzji, z tymi informacjami które miał – była ona słuszna? Pozwoli to uniknąć niesprawiedliwej oceny.

 

Dla mnie mówienie o tej pułapce umysłu jest ważne, bo wprowadza to więcej zrozumienia dla drugiego człowieka i również dla siebie.

Często oceniamy negatywnie ludzi na podstawie efektów, nie biorąc pod uwagę przypadkowych wydarzeń, które napotkali. Krytykujemy ich decyzję nie biorąc pod uwagę, że nie mogli wiedzieć że decyzja będzie zła. Podobnie traktujemy czasem też siebie.

 

Jeżeli chcesz zostawić komentarz to napisz pod filmem na YouTube:)