Skąd wiesz, że jakieś zdanie jest prawdziwe?

Transkrypcja filmu:

Dzisiaj chciałabym porozmawiać z Wami o tym skąd wiecie, że jakieś zdanie jest prawdziwe. Ma na to wpływ więcej czynników niż nam się wydaje, nie tylko nasza wiedza i doświadczenie ale również podświadome mechanizmy. Dzisiaj opowiem o jednym z czynników, z którego możecie totalnie nie zdawać sobie sprawy.

 

Na potrzeby przykładu podam Ci teraz 3 losowe nazwiska, Karolina Piekarska, Michał Krawiec, Jakub Bukała. Pamiętasz?

Gdybym za 3 tygodnie, podała Ci listę nazwisk z prośbą o zaznaczenie tych, które należą do znanych Ci osób to z dużym prawdopodobieństwem zaznaczyłbyś również te 3 nazwiska, dlatego że brzmią znajomo. Za 3 tygodnie nie będziesz już pamiętać skąd znasz te nazwiska, nie będziesz mieć żadnego konkretnego wspomnienia ale… będziesz wiedzieć, że kiedyś już je słyszałeś. Uznasz, że należą do znanych Ci osób, pomimo że tak naprawdę to ich nie poznałeś.

To przykład złudzenia pamięciowego, badanego przez Larrego Jacoby. Zjawisko to polega na tym, że

To co słyszymy po raz kolejny, wydaje nam się bardziej znajome. Uznajemy to za część przeszłości, część naszego poprzedniego doświadczenia, pomimo nie przychodzi nam do głowy żadne konkretne wspomnienie.

Larry doszedł do ciekawych wniosków, dzieje się tak, ponieważ:

To co widzimy po raz kolejny jest nam łatwiej zobaczyć, szybciej to rozpoznajemy, łatwiej przetwarzamy daną informacje i to właśnie skutkuje wrażeniem znajomości.

Jeżeli widzimy coś po raz kolejny to nasz umysł musi się mniej wysilać i doświadczamy wtedy łatwości poznawczej. Podobnie jak wtedy, kiedy słyszymy informację, która jest łatwa do zrozumienia, czytelna i prosta. W takich przypadkach nasz umysł nie musi się wysilać, racjonalne myślenie nie zostaje więc aktywowane, nie rozważamy za i przeciw, nie zastanawiamy się nad prawdziwością danego zdania, tylko je przyjmujemy. Jeżeli on nie zostanie zakwestionowny przez racjonalny system to może zostać zapisany w umyśle jako prawdziwy.

Często powtarzane kłamstwo staje się prawdą – to przysłowie nie wzięło się znikąd.

Im częściej coś słyszymy, tym łatwiej to rozpoznajemy, wydaje nam się to bardziej znajome

i przez to prawdziwe.

Ważne jest też to, że łatwość poznawcza idzie w parze z pozytywnymi uczuciami. Lubimy rzeczy, które dobrze znamy, które wydają nam się znajome, lubimy kiedy dostajemy informacje, która jest łatwa do zrozumienia, czytelna i prosta, szczególnie jeżeli jest spójna z naszymi przekonaniami. Dlatego jeżeli dostajemy informacje, która na pierwszy rzut oka wydaje się mieć ręce i nogi to oddajemy prowadzenie systemowi automatycznemu.

Robert Zajonc badał związek pomiędzy powtarzalnością bodźca a sympatią, którą z czasem do niego nabieramy. Przeprowadził bardzo ciekawy eksperyment przy pomocy gazet uniwersyteckich w Michigan. Przez 3 tygodnie na pierwszych stronach tych gazet były publikowane ramki przypominające reklamę, w tych ramkach były słowa tureckie lub przypominające tureckie. Kiedy emisja dobiegła końca zapytano studentów, jakie wrażenia budzą w nich dane słowa (czy kojarzą im się dobrze czy źle). Okazało się, że te słowa które były drukowane częściej, były znacznie pozytywniej odbierane.

 

Oczywiście łatwość poznawcza jest tylko jednym z czynników który wpływa na to, że dane zdanie uznajemy za prawdziwe. Ogromne znaczenie ma to czy

  • Zdanie zgadza się z Twoją poprzednią wiedzą i doświadczeniami
  • Czy dane zdanie zgadza się z Twoimi przekonaniami i preferencjami
  • Czy pochodzi ze źródła, które lubisz lub któremu ufasz

Warto też zwrócić uwagę na to, że jeżeli już uwierzymy w jakieś przekonanie to procesy percepcyjne działają w ten sposób, że często zauważamy te rzeczy, które potwierdzają dane przekonanie, a nie zauważamy tych, które mu zaprzeczają. Jest to tak zwany efekt potwierdzania, przez niego utwierdzamy się jeszcze w tym, że nasze przekonanie jest słuszne.

W jaki sposób możesz wykorzystać wiedzę z tego filmiku?

  • Zastanów się czy są jakieś przekonania, w które wierzysz dlatego, że ktoś to często powtarzał, np. rodzice. Szczególnie warto zwrócić uwagę na przekonania, które są niekorzystne dla Ciebie, które  sprawiają, że czujesz się gorzej, że masz gorszą samoocenę albo że nie robisz czegoś co byś chciał/chciała.

To, że ktoś Ci coś często powtarzał, to wcale nie znaczy, że jest to prawda. Mogłeś uwierzyć w to przez efekt częstej ekspozycji, poprzez to że ktoś Ci to często powarzał i potem to potwierdzić przez wybiórcze postrzeganie.

  • W ogóle polecam otworzyć się na to, że nasze przekonania są względne. Jeżeli jesteś pewny co do jakiegoś światopoglądu to polecam taki eksperyment myślowy – spróbuj spojrzeć na tą sytuacje oczami osoby, która myśli zupełnie inaczej niż ty. Zobaczysz, że można na to patrzeć w totalnie inny sposób.
  • No i oczywiście, warto patrzeć ze sceptycyzmem na naszą opinię o często reklamowanych produktach 😉

Jeżeli interesują Cię moje filmiki to zasubskrybuj kanał żeby być na bieżąco. Czekam też na Wasze komentarze co do tego filmiku, może macie jakieś przykłady z życia,  które go uzupełnią? Kolejny film będzie w czwartek, a w między czasie możecie zobaczyć moje poprzednie filmy. Do zobaczenia!

Jeżeli chcesz zostawić komenarz, napisz pod filmem na YouTube:)